Karşı tarafın sunduğu bir ses kaydının kesilip birleştirildiğini düşünüyorsanız ya da kendi kaydınızı delil olarak sunmadan önce özgünlüğünü belgelemek istiyorsanız, kaydın adli yöntemle incelenmesi gerekir. Kurgu, kesme veya montaj izlerine bakıyor, gerektiğinde kaydın anlaşılırlığını iyileştirip yazıya döküyoruz. Video ve fotoğraflar için de aynı yaklaşımla, kaydın hak sahibi veya dosyanın tarafı adına çalışıyoruz.
Bir kaydın montajlı olup olmadığı nasıl anlaşılır?
Özgünlük incelemesinde, kaydın iddia edildiği cihazda, iddia edildiği biçimde ve kesintisiz olarak oluşup oluşmadığını araştırıyoruz. Tek bir teste dayanarak karar vermiyoruz. Birbirinden bağımsız birkaç bulgunun aynı yönü gösterip göstermediğine bakıyoruz.
- Dosya yapısı ve üst veri: Kaydın biçimi, kodlama ayarları ve iç yapısı, iddia edilen kayıt cihazının ürettiği dosyalarla uyumlu mu?
- Kesintiler ve geçişler: Sesin dalga biçiminde ve frekans görünümünde ani bir kopukluk, ortam gürültüsünde beklenmedik bir değişim var mı?
- İçerik tutarlılığı: Konuşmanın akışı, yankı ve arka plan sesleri baştan sona aynı ortamı mı anlatıyor?
- Görüntüde: Kare akışında atlama, sıkıştırma izlerinde bölgesel fark, ışıkta ve gölgede tutarsızlık aranır.
Dijital delil alanındaki uzman çalışma grubu SWGDE’nin (Scientific Working Group on Digital Evidence) ses kaydı özgünlüğü rehberi iki ilkenin altını çizer. İncelemeye mümkünse kaydın orijinaliyle başlanmalı ve sonuç mutlak kesinlik ifade eden bir dille yazılmamalıdır (SWGDE, Digital Audio Authentication). Video için aynı kuruluşun ayrı bir rehberi var (SWGDE, Digital Video Authentication).
Hangi durumlarda başvurmalısınız?
Bu incelemeye çoğunlukla bir dava sırasında, karşı taraf bir ses kaydı veya video sunduğunda ihtiyaç duyulur. Kendi kaydınızı sunmadan önce özgünlüğünü belgelemek de aynı yöntemle yapılır.
- Kayıttaki konuşma gürültü nedeniyle anlaşılmıyorsa ya da yazıya dökülmüş metnin (çözümün) doğruluğu tartışmalıysa.
- Bir fotoğrafın veya videonun düzenlendiğinden, hatta yapay zekâ ile üretildiğinden şüpheleniyorsanız.
- Güvenlik kamerası görüntüsünde bir ayrıntının netleştirilmesi gerekiyorsa.
Sizin dinlendiğinizi veya gizlice kaydedildiğinizi düşünüyorsanız durum farklıdır. O zaman ilk adım ortamın taranmasıdır: böcek araması ve gizli kamera tespiti.
Neleri inceliyoruz?
| İnceleme türü | Ne yapılır |
|---|---|
| Ses kaydı özgünlüğü | Dosya yapısı, üst veri, dalga biçimi ve frekans analizi, kesinti ve geçiş araştırması |
| Video özgünlüğü | Kapsayıcı ve kodlama yapısı, kare akışı, ses ve görüntü eşzamanlılığı |
| Fotoğraf özgünlüğü | Üst veri, sıkıştırma izleri, düzenleme yazılımı izleri |
| Ses iyileştirme | Gürültü azaltma ve filtreleme; orijinal kayıt korunarak ayrı bir çalışma kopyası üzerinde |
| Görüntü iyileştirme | Netlik, kontrast ve ayrıntı iyileştirme; yapılan her işlem kayda geçer |
| Çözüm (transkript) | Kaydın zaman damgalı olarak yazıya dökülmesi |
Konuşmacı karşılaştırması da yapıyoruz. Bir kayıttaki sesin, örnek kayıtları bulunan belirli bir kişiye ait olup olmadığını karşılaştırmalı olarak değerlendiriyoruz. Sonuç kayıtların kalitesine ve uzunluğuna bağlıdır ve raporda bulguların desteklediği ölçüde ifade edilir.
Süreç nasıl işliyor?
- Ön görüşme: Kaydın nereden geldiğini, hangi cihazla çekildiğini ve sorunuzun ne olduğunu konuşuyoruz.
- Orijinalin temini: Mümkünse kaydın yapıldığı cihazı veya ilk dosyayı istiyoruz. Mesajlaşma uygulamasıyla iletilmiş bir kopya yeniden sıkıştırılmış olabileceği için özgünlük incelemesini sınırlar.
- Kayıt altına alma: Dosyanın veya cihazın özet (hash) değerini hesaplıyor, incelemeyi bir çalışma kopyası üzerinde yapıyoruz.
- İnceleme: Soru özgünlükse yapısal ve içeriksel analiz, iyileştirmeyse filtreleme yapıyor, her adımı belgeliyoruz.
- Rapor: Bulguları, yöntemi ve sınırları yazıyoruz. Sonucu bulguların desteklediği ölçüde ifade ediyoruz.
Hangi yöntem ve ekipmanı kullanıyoruz?
Adli ses ve görüntü analizinde dosya yapısı inceleme araçları, dalga biçimi ve spektrum (frekans) görüntüleme yazılımları ve görüntü analiz yazılımlarıyla çalışıyoruz. İyileştirme yaptığımızda orijinal dosyaya hiç dokunmuyoruz. Her işlemi ayrı bir kopyada ve tekrarlanabilir biçimde yapıyoruz.
Sonunda ne alırsınız?
- İncelenen dosyaların listesi ve özet değerleri
- Kullanılan yöntemlerin açıklaması
- Her bulgu için ekran görüntüsü veya grafikle desteklenmiş açıklama
- Kaydın özgünlüğü hakkında, bulguların desteklediği ölçüde ifade edilmiş sonuç
- İyileştirme yapıldıysa iyileştirilmiş kopya ve uygulanan işlemlerin listesi
- İstenirse zaman damgalı çözüm metni
İstenirse raporu adli mercilere sunulmak üzere uzman imzalı olarak hazırlıyoruz. Dosyada karşı tarafın sunduğu bir kayıt veya bir bilirkişi raporu varsa değerlendirmemiz uzman mütalaası olarak sunulabilir. Sizin talebinizle hazırlanan rapor, sizin seçtiğiniz uzmanın görüşüdür (HMK m. 293, CMK m. 67/6) ve mahkemenin atadığı bilirkişinin raporunun yerine geçmez. Dosyaya taraf delili olarak sunulur ve mahkemece değerlendirilir.
Süreyi ve fiyatı ne belirler?
Fiyatı, çalışmaya ayıracağımız zaman ve kaynak belirler ve işe başlamadan önce size bildiririz. Kaydın uzunluğu ve kayıt sayısı ilk etkendir. Sorunun türü de önemlidir: yalnız özgünlük mü soruluyor, yoksa iyileştirme ve çözüm de isteniyor mu? Orijinal cihaza ulaşılıp ulaşılamayacağı, kaydın ses kalitesi, rapor türü ve aciliyet de hesaba girer. Fiyatlandırmanın genel mantığı Fiyatı Ne Belirler? sayfasında.
Sık sorulan sorular
Ses kaydında montaj olup olmadığı kesin olarak anlaşılır mı?
Özgünlük incelemesi, kaydın yapısındaki ve içeriğindeki bulguların birlikte değerlendirilmesine dayanır. Belirgin bir kesinti veya yapısal uyumsuzluk güçlü bir bulgudur. Ancak uluslararası rehberler de sonucun mutlak kesinlik diliyle ifade edilmemesini önerir. Raporda bulguların neyi ne ölçüde desteklediğini açıkça yazıyoruz.
WhatsApp’tan gönderilen ses kaydı incelenebilir mi?
İncelenebilir, ama sınırlı olur. Mesajlaşma uygulamaları dosyaları yeniden sıkıştırabildiği ve üst verisini değiştirebildiği için orijinal kayda ait bazı izler kaybolur. Mümkünse kaydın yapıldığı telefonu veya ilk dosyayı getirmenizi isteriz.
Anlaşılmayan bir ses kaydı netleştirilebilir mi?
Gürültü azaltma ve filtreleme çoğu kayıtta anlaşılırlığı artırır, ama kayıtta hiç bulunmayan bir sesi geri getiremez. İyileştirmeyi orijinal üzerinde değil, ayrı bir kopyada yapıyor ve uyguladığımız her işlemi raporda listeliyoruz.
Bir videonun yapay zekâ ile üretildiği anlaşılabilir mi?
Bazı durumlarda üretim veya düzenleme izleri dosya yapısında, üst veride ya da görüntünün kendisinde tespit edilebilir. Bu alan hızla değiştiği için her vakada ne kadar sağlam bir sonuca ulaşılabileceğini ön incelemeden sonra söylüyoruz.
Ses kaydının çözümünü (transkriptini) hazırlıyor musunuz?
Evet, kaydın zaman damgalı yazıya dökümünü hazırlıyoruz. Anlaşılamayan bölümleri tahminle doldurmuyor, “anlaşılamadı” olarak işaretliyoruz.
Kaydınız için ön görüşme
Telefon: 0212 909 54 19 · E-posta: info@bilgisayardedektifi.com · Çevrimiçi talep formu