Casus Yazılım Tespiti: Telefon ve Bilgisayarda Adli İnceleme

Telefonunuzda veya bilgisayarınızda sizden habersiz çalışan bir yazılım ya da hesabınıza açılmış yabancı bir oturum olduğundan şüpheleniyorsanız, bunu cihazın adli kopyası üzerinde, profesyonel adli bilişim araçlarıyla araştırıyoruz. Android, iPhone, Windows ve Mac cihazlara bakıyoruz. Bir yazılım bulursak neye eriştiğini, ne zamandan beri çalıştığını ve verileri nereye gönderdiğini de belgeliyoruz. Süre ve kapsam ön görüşmede netleşir.

Casus yazılım nedir, cihaza nasıl girer?

Casus yazılım (spyware), mesajlarınızı, arama kayıtlarınızı, konumunuzu, fotoğraflarınızı, ortam sesini ya da klavyede yazdıklarınızı sizden gizli toplayıp başka birine iletir. İzleme dört ayrı yoldan gelebilir ve her yolun izi cihazda farklı bir yerde kalır.

  • Cihaza elle kurulan izleme uygulaması. Telefonun kilidini açabilen biri, kısa bir erişimle bir takip uygulaması kurabilir. Eş, partner veya aile üyesi gibi yakın çevreden gelen izlemede bu yazılımlara stalkerware de deniyor.
  • Hesap erişimi. Biri iCloud, Google veya WhatsApp hesabınıza başka bir cihazdan oturum açmıştır. Telefonda yabancı bir uygulama bulunmaz, ama yedekleriniz, fotoğraflarınız, konumunuz ve mesajlarınız okunabilir.
  • Uzaktan istismar. Ticari casus yazılımlar bir bağlantıya tıklatarak, bazen de hiçbir etkileşim gerektirmeden (sıfır tıklama, “zero-click”) cihaza yerleşir. En çok incelenen örnek Pegasus’tur. İzlerini Amnesty International Security Lab ve Citizen Lab belgeledi. Apple, bu saldırıların kim olduğu veya ne iş yaptığı nedeniyle hedef alınan çok az sayıda kişiye yöneldiğini belirtiyor (Apple, Kilitlenme Modu).
  • Bilgisayara özgü araçlar. Uzaktan erişim truva atları (RAT), tuş kaydediciler (keylogger) ve kötüye kullanılan meşru uzaktan destek programları.

Bu ayrımı baştan yapmak gerekir. Hesabınız üzerinden izleniyorsanız telefonu sıfırlamanız izlemeyi durdurmaz. Telefona kurulmuş bir uygulamayı ise yalnızca hesap şifresini değiştirerek durduramazsınız. İncelemeye bu yüzden hangi yolun kullanıldığını ayırt ederek başlıyoruz.

Hangi durumlarda başvurmalısınız?

Şüphe çoğu zaman, yalnızca telefonda konuştuğunuz ya da yazıştığınız bir bilginin başka birinin ağzından çıkmasıyla başlar. Aşağıdaki durumlardan biri de sizi düşündürüyorsa bir inceleme yaptırmanızı öneririz:

  • Telefonunuz ayrılık sürecinde, ortak kullanılan bir evde veya tanımadığınız bir serviste bir süre başkasının elinde kaldıysa.
  • Ayarlarda tanımadığınız bir yapılandırma profili, cihaz yöneticisi uygulaması ya da erişilebilirlik izni gördüyseniz.
  • Hesabınıza tanımadığınız bir cihazdan girildiğine dair uyarı ya da Apple’dan tehdit bildirimi (threat notification) aldıysanız.
  • Bilgisayarınızda fare kendiliğinden hareket ediyor veya bir dava ya da şikâyet için izlemenin belgelenmesi gerekiyorsa.

Bu işaretler yalnızca bir göstergedir. Pilin hızlı bitmesi ya da telefonun ısınması da tek başına bir şey kanıtlamaz, çünkü yıpranmış bir pil veya yeni bir güncelleme aynı etkiyi yapar. Tersine, ayarlarda hiçbir tuhaflık görmemeniz de cihazın temiz olduğu anlamına gelmez. Kesin cevabı ancak cihazın profesyonel incelemesi verir. Kendiniz bakabileceğiniz yerleri Android ve iPhone rehberlerinde anlattık.

Hangi cihaz ve durumlar için ayrı hizmetimiz var?

Her platformda izleme farklı yollardan yapıldığı için hizmeti cihaza ve duruma göre ayırdık.

Cihaz / durum Öne çıkan inceleme konusu
Android telefon ve tablet Erişilebilirlik ve cihaz yöneticisi izinleri, Play Store dışından kurulan uygulamalar, Google hesabı oturumları
iPhone ve iPad iCloud hesap erişimi, yapılandırma profilleri, jailbreak izleri, ticari casus yazılım göstergeleri
Bilgisayar (Windows / Mac) Uzaktan erişim araçları, keylogger, otomatik başlayan kayıtlar, bellek incelemesi
Yakın çevre kaynaklı izleme Güvenli iletişim, delili koruyarak inceleme, güvenlik planına uygun temizlik
Kurumsal cihazlar Şirketin yetkili yönetim araçlarını yetkisiz izlemeden ayırmak, yönetici cihazları

Neleri tespit ediyoruz?

Ne arıyoruz Nasıl arıyoruz
İzleme ve takip uygulamaları Uygulama ve izin envanteri, mobil adli imaj ve analiz
Yabancı hesap oturumları (iCloud, Google, bağlı cihazlar) Hesap cihaz listelerini ve güvenlik kayıtlarını sahibiyle birlikte inceleme
Yapılandırma profili, cihaz yönetimi (MDM) Cihaz ayarları ve adli imaj üzerinde profil incelemesi
Ticari casus yazılım göstergeleri Kamuya açık gösterge setleriyle karşılaştırma (ör. Amnesty’nin MVT aracı)
Şüpheli dış bağlantılar Ağ trafiği analizi
RAT, keylogger, kalıcılık kayıtları Bilgisayar disk ve bellek incelemesi

Casus yazılımı bulduktan sonra ne yapıyoruz?

Bir izleme uygulamasının varlığını göstermek işin başlangıcıdır. Bizim için asıl önemli olan, bulgunun sizin için ne anlama geldiğini ortaya koymak. Bu yüzden yazılımın hangi verilere erişebildiğini, cihaza ne zaman kurulduğunu, en son ne zaman çalıştığını ve topladığı verileri hangi adreslere gönderdiğini kopya üzerinde inceliyoruz.

Bu bilgiler, kimin hangi dönemde neyi görmüş olabileceğini anlamanıza yardım eder. Bulguyu delil değerini koruyarak kayda geçiriyoruz: adli kopyanın özet (hash) değerini hesaplıyor, tarihleri ve dosya konumlarını yazıyor, yazılımı kaldırmadan önce kopyayı saklıyoruz. Böylece temizlik yapıldıktan sonra da bulgu kaybolmaz.

Süreç nasıl işliyor?

  1. Ön görüşme: Şüphelendiğiniz cihazdan değil, başka bir telefondan bize ulaşırsınız. Ne gözlemlediğinizi, cihazın kime ait olduğunu ve sonucu nerede kullanacağınızı konuşuruz.
  2. Hak sahipliği teyidi: Cihazın size ait olduğunu ya da inceleme yetkiniz bulunduğunu gösteren bilgi ve belgeleri isteriz.
  3. Teslim ve kayıt: Cihazı tutanakla teslim alır, marka, model, seri numarası veya IMEI ile fiziksel durumunu kayda geçiririz. Gerekirse cihazı ağdan yalıtırız.
  4. Adli kopya: Cihazın içeriğini platformun izin verdiği en derin yöntemle kopyalar, kopyanın özet (hash) değerini hesaplarız. İnceleme bu kopya üzerinde yürür.
  5. Analiz: Uygulamaları, izinleri, profilleri, hesap oturumlarını, ağ bağlantılarını ve sistem kayıtlarını inceler, bulguları bilinen göstergelerle karşılaştırırız.
  6. Sonuç görüşmesi: Bulguları size anlatırız. Temizlik, hesap güvenliği ve delilin korunması arasında hangi sırayla ilerleneceğine birlikte karar veririz.
  7. Rapor: İstenirse yöntemi, özet değerlerini ve bulguları içeren yazılı rapor hazırlarız.

Cihazı randevuyla ofisimize getirebilir, kargo veya kuryeyle gönderebilirsiniz. Gerekirse incelemeyi yerinde de yapıyoruz. Hangisinin uygun olduğunu ön görüşmede birlikte belirliyoruz.

Hangi yöntem ve ekipmanı kullanıyoruz?

Telefonlara yüklenen “casus yazılım bulucu” uygulamalar, cihazın içinden ve uygulamaya tanınan sınırlı yetkiyle tarama yapar. Biz ise cihazın adli kopyasını alıp profesyonel adli bilişim araçlarıyla inceliyoruz. Ticari araçları, açık kaynak araçları, ağ trafiği analizini ve bilgisayarlarda disk ile bellek incelemesini birlikte kullanıyoruz.

Tek bir araca dayanmamamızın nedeni basit. Ticari bir araç bir uygulamayı tanımayabilir. Ağ trafiğinde görülen tuhaf bir bağlantı da cihazda onu hangi uygulamanın açtığını göstermez. İkisini birlikte okuduğumuzda tablo netleşir.

Mobil cihazlarda kopyalama yöntemi platforma, işletim sistemi sürümüne ve kilit durumuna bağlıdır. Ayrıntısını mobil adli imaj sayfasında anlattık. Yöntemlerin genel çerçevesi için NIST’in SP 800-101 Rev. 1 mobil cihaz adli inceleme rehberi iyi bir başlangıçtır.

Bir sınırı da açıkça belirtmek isteriz: hiçbir inceleme bir cihazın “tamamen temiz” olduğunu kanıtlayamaz. Amnesty’nin raporuna göre Pegasus’un yeni sürümleri cihazda kalıcı dosya bırakmıyor. Bu tür yazılımların izini ancak sistem kayıtlarında kalan dolaylı göstergelerden okuyabiliyoruz. Raporlarımızda neyi inceleyebildiğimizi ve neyi inceleyemediğimizi ayrı ayrı yazıyoruz.

Sonunda ne alırsınız?

İnceleme bittiğinde bulguları size sözlü olarak anlatıyor, istenirse yazılı rapora dönüştürüyoruz. Raporda şunlar yer alır:

  • İncelenen cihazların kimlik bilgileri, teslim tutanağı ve adli kopyanın özet (hash) değerleri
  • Kullanılan yöntem ve araç kategorileri
  • Tespit edilen uygulama, profil, hesap oturumu veya bağlantı; yazılımın erişebildiği veriler, kurulum ve etkinlik tarihleri, veri gönderdiği adresler
  • İncelenemeyen alanlar ve nedeni
  • Temizlik, hesap güvenliği ve delilin saklanması için önerilen adımlar

Bulguyu savcılığa veya mahkemeye götürmeyi düşünüyorsanız, adli mercilere sunulmak üzere uzman imzalı bir rapor (uzman görüşü / bilimsel mütalaa) hazırlayabiliyoruz. Bu rapor, mahkemenin atadığı bilirkişinin raporunun yerine geçmez. Dosyaya taraf delili olarak sunulur ve değerlendirmesini mahkeme yapar. Bulgunun delil değerini adli bilişim sayfamızda ayrıca anlattık.

Süreyi ve fiyatı ne belirler?

Süreyi ve fiyatı en çok cihaz sayısı ve türü belirler. Depolama hacmi, işletim sistemi sürümü, cihazın kilit durumu ve şifrenin bilinip bilinmediği de incelemenin derinliğini etkiler. Bunlara ek olarak şu konular hesaba girer:

  • Ağ trafiğinin bir süre izlenmesinin gerekip gerekmediği
  • Rapor istenip istenmediği ve raporun adli mercilere sunulup sunulmayacağı
  • Aciliyet ve şehir dışı çalışma

Fiyatı ön görüşmeden sonra, çalışma başlamadan bildiriyoruz. Çalışmanın sonucu fiyatı değiştirmez. Etkenlerin ayrıntısı Fiyatı Ne Belirler? sayfasında.

Sık sorulan sorular

Telefonumda casus yazılım olup olmadığını kendim anlayabilir miyim?

Bazı izleri ayarlardan kendiniz görebilirsiniz: tanımadığınız cihaz yöneticisi uygulamaları, erişilebilirlik izinleri, yapılandırma profilleri ve hesabınıza bağlı cihazlar. Bunların hiçbirini görmemeniz iyi bir işarettir, ama kesin sonuç değildir. Gizlenmiş uygulamaları ve sistem kayıtlarındaki izleri ancak adli kopya üzerinde, profesyonel bir incelemeyle görebiliriz.

Telefonu fabrika ayarlarına sıfırlamak casus yazılımı siler mi?

Sıfırlama cihaza kurulmuş uygulamaların çoğunu siler, ama iCloud veya Google hesabınıza başka bir cihazdan açılmış oturumu kapatmaz. Ayrıca bütün izleri, yani olası delili de yok eder. Şikâyet veya dava ihtimali varsa telefonu sıfırlamadan önce inceleme yaptırmanızı öneririz.

Telefona antivirüs uygulaması kurmak yeterli değil mi?

Mobil güvenlik uygulamaları bilinen zararlı yazılımları yakalayabilir. Hesap üzerinden yapılan izlemeyi, meşru görünen yönetim profillerini ve kendini sistem uygulaması gibi gösteren yazılımları ise çoğu zaman göremezler. Uygulama “temiz” sonucu verdiğinde yalnızca kendi tanıdığı tehditleri bulamadığını söylemiş olur.

Pegasus gibi gelişmiş casus yazılımları tespit edebiliyor musunuz?

Kamuya açık gösterge setleriyle, örneğin Amnesty International’ın MVT aracıyla karşılaştırma yapıyoruz. Ancak bu yazılımların yeni sürümleri kalıcı iz bırakmamaya çalışır. Eşleşme çıkmaması enfeksiyon olmadığını kanıtlamaz. Apple’dan tehdit bildirimi aldıysanız durumu ön görüşmede ayrıca değerlendiriyoruz.

Cihazımı ne kadar süre bırakmam gerekiyor?

Süre cihazın türüne, depolama hacmine, kilit durumuna ve rapor istenip istenmediğine bağlıdır. Ön görüşmede bu bilgileri aldıktan sonra süreyi size netleştiriyoruz. İncelemeyi yerinde yapmamız da mümkün; o durumda cihaz elinizden çıkmaz.

Eşimin veya çocuğumun telefonunu inceletebilir miyim?

Başkasına ait ya da başkasının kullandığı bir cihazı, o kişinin bilgisi ve rızası olmadan incelemiyoruz. Reşit olmayan çocukların cihazlarında velayet ilişkisini ve çocuğun yararını gözeterek durumu ön görüşmede değerlendiriyoruz.

Hazırladığınız rapor mahkemede delil olarak kullanılabilir mi?

İstenirse adli mercilere sunulmak üzere uzman imzalı rapor hazırlıyoruz. Raporun delil olarak nasıl değerlendirileceğine mahkeme karar verir. Bizim işimiz bulguyu karşı tarafın ve mahkemenin doğrulayabileceği biçimde belgelemektir: adli kopya, özet değeri, yöntemin açık anlatımı. Taraf olarak sunulan bilimsel görüş HMK m. 293 ve CMK m. 67/6’da düzenlenmiştir.

Ön görüşme için bize ulaşın

Şüphenizi kısaca anlatın. Hangi cihazın, hangi yöntemle inceleneceğini ve bulgunun nasıl belgeleneceğini ön görüşmede birlikte planlayalım.

Telefon: 0212 909 54 19 · E-posta: info@bilgisayardedektifi.com · Çevrimiçi talep formu

Dinlendiğinizden şüpheleniyorsanız bize şüpheli ortamdan veya şüpheli cihazdan ulaşmayın.

Ara 0212 909 54 19Teklif formu