Adli Bilişim Nedir? Kapsamı, Faydaları ve Uygulama Alanları

Bir bilgisayardaki dosya ya da bir telefondaki yazışma davada delil olacaksa, verinin nereden ve nasıl alındığını, sonradan değişmediğini ispat edebilmeniz gerekir. Adli bilişim bu işi yapan disiplindir: elektronik ortamlardaki olası delilleri özel tekniklerle elde eder, korur, çözümler ve delil kurallarına uygun biçimde mahkemeye sunar. Cep telefonu, ses kaydı, şifre çözme ve casus yazılım tespiti de bu alana girer.

Adli bilişim nedir, ne demek?

En kısa hâliyle adli bilişim, dijital ortamda yapılan olay yeri incelemesidir. Literatürde bu benzetme açıkça yapılır ve adli bilişim, bir olay yeri incelemesinin ya da bir kurban üzerinde yapılan otopsinin karşılığı olarak tanımlanır [1].

Türk Dil Kurumu’nun Kriminal Terimleri Sözlüğü daha teknik bir çerçeve çizer. Bu tanıma göre adli bilişim, sayısal verileri elde etme, muhafaza etme ve çözümleme işlemlerini, delilin gereklerine uygun olarak mahkemeye sunma aşamasına kadar uygulamaktır [2]. Leyla Keser Berber ise süreci, bilgisayarlar başta olmak üzere tüm elektronik medyadaki olası delilleri toplamak için elektronik aygıtları özel tekniklerle incelemek olarak açıklar [3].

Üç tanım aynı noktada buluşur. Amaç yalnızca veriye ulaşmak değildir. Ulaşılan verinin mahkemede delil olarak kullanılabilir kalması gerekir. Bir dosyayı bulmak teknik bir iştir, o dosyanın değiştirilmediğini, nereden ve nasıl alındığını ispat edebilmek ise adli bilişimin asıl konusudur.

Adli bilişim ile “computer forensic” aynı şey mi?

Tam olarak aynı değildir. İngilizcede yaygın kullanılan “computer forensic” terimi, kelime anlamıyla adli bilgisayar incelemesini karşılar. Adli bilişim ise bu terimi de içine alan, uygulama alanı daha geniş bir bilim dalıdır [4].

Türkiye’deki uygulamada adli bilişim incelemeleri bilgisayarla sınırlı kalmaz. Cep telefonu, databank ve ses kayıt cihazı incelemeleri, şifre çözme ve güvenli veri silme bu kapsama girer. Steganografi (bir verinin başka bir verinin içine gizlenmesi) tespiti, gizli bilgi ve belgelerin ortaya çıkarılması ve casus yazılım tespiti de aynı alanın parçasıdır.

Bugün ayrı hizmetler olarak verdiğimiz casus yazılım tespiti ve mobil cihaz ve yazışma incelemesi bu yüzden adli bilişimin parçası sayılır. Ortamda dinleme cihazı aradığımız böcek araması çalışmasında da bulunan cihazı aynı ilkelerle belgeleyip raporluyoruz.

Bilişim ne demek?

Bilişim, bilginin özellikle elektronik makineler aracılığıyla düzenli ve ussal biçimde işlenmesi bilimidir. Türkçede İngilizce “informatics” ve Fransızca “informatique” sözcüklerinin karşılığı olarak kullanılır. Daha önce “enformatik” denirdi [5].

TDK’nin bilişim terimleri sözlüğündeki tanım daha geniştir. Bu tanıma göre bilişim; bilgi olgusunu, bilginin saklanmasını, erişim dizgelerini, bilginin işlenmesi, aktarılması ve kullanılması yöntemlerini toplum yararını gözeterek inceleyen uygulamalı bir bilim dalıdır. Disiplinler arası bir alandır. Bilgisayar dahil, bilgi işleme ve erişim dizgelerinde kullanılan araçların tasarımı, geliştirilmesi ve üretimi de kapsamına girer. Endüstriyel üretimi özdevimli (otomatik) olarak düzenleyen tekniklerin birçoğu da geniş anlamda bilişim içinde sayılır [6].

Kul, “Bilişim Sistemleri Temelleri ve Uygulamaları” adlı kitabında bilişimi, işlenmiş ve basit düzeyde de olsa anlam içeren veri olarak tanımlar [7]. Öğretide başka pek çok tanım da var. Bunların ortak yönü, bilginin bilgisayar aracılığıyla işlenmesi, aktarılması ve depolanmasıdır [8].

Adli bilişimin faydaları nelerdir?

Adli bilişim, delilleri kaybolmadan, değişmeden ve kişisel verileri gereksiz yere açığa çıkarmadan incelemeyi mümkün kılar. Bilgisayar yazılım ve donanımlarının çeşitlerini iyi bilen uzman, bu bilimi kullanarak keşif sırasında taraflara ve mahkemeye yardımcı olur [9]. Adalet dışındaki alanlarda da yararlanılır.

Kaynaklarda sayılan faydaların ilki, inceleme sırasında hiçbir olası delilin kaybedilmemesidir. İncelenen sistem analiz sırasında virüslerden etkilenmez, bulgular da çeşitli sayısal etkilerle kaybolmaz. Sürekli bir gözlem kurulabilir. Olay yerindeki iş süreçleri delil toplamadan ya çok az etkilenir ya da hiç etkilenmez [10]. İncelenen materyalin kullanıcısına ait özel veriler gereken hassasiyetle ele alınır ve ifşa edilmez.

Son iki fayda sık atlanır: suçsuz bir kişinin ceza alarak mağdur olmasını ve suçlunun cezasız kalmasını önlemek. İyi yapılmış bir inceleme, iddia edilen bir şeyin cihazda olmadığını da gösterebilir. Bu sonuç en az bir bulgu kadar değerlidir.

Adli bilişim hangi alanlarda kullanılır?

Adli bilişim ceza davalarının yanında hukuk uyuşmazlıklarında, şirket içi soruşturmalarda, denetimlerde ve veri kurtarma ile imha işlerinde kullanılır. Önceleri daha çok ceza davalarında başvurulan bir alandı. Zamanla hukuk uyuşmazlıklarında da sık kullanılır oldu. Şirketler de veri kurtarma ve veri imhası gibi konularda bünyelerinde adli bilişim uzmanı çalıştırıyor ya da dışarıdan destek alıyor. İş süreçleri bilişimle iç içe geçtikçe uygulama alanları genişliyor.

Keser Berber’in sıraladığı uygulama alanlarından örnekler [9]:

Alan Kısa açıklama
Hukuki uyuşmazlık ve yargılamalar Dava dosyasındaki dijital materyalin incelenmesi
Veri saklama (koruma) Verinin bütünlüğü bozulmadan muhafazası
Veri silme Verinin geri getirilemeyecek biçimde imhası
Veri kurtarma Yanlışlıkla silme, yazılım ya da donanım arızası sonrası veri kaybı
Şifreleme Verinin güvenli taşınması ve saklanması
Şifre çözme Şifrelenmiş ve ulaşılamayan veriye erişim
Gizlenmiş dosya bulma Gizlenmiş dosya ve klasörlerin tespiti
Steganografi Başka bir verinin altına gizlenmiş verinin tespiti
Suiistimal önleme ve inceleme Usulsüzlüklerin önlenmesi, tespiti ve incelenmesi
Soruşturmalar Yasal ya da şirket içi soruşturmalar
Finansal denetim, iç denetim, iç kontrol, kontrol testleri Denetim süreçlerine dijital kanıt desteği
Ticari anlaşmazlıklar Uyuşmazlık konusu kayıtların incelenmesi ve analizi
Fikri haklar Fikri mülkiyet uyuşmazlıklarında dijital inceleme
Performans ölçümleri Sistem ve süreçlerin ölçülmesi

Ne zaman uzmana başvurmalı?

Bir uyuşmazlıkta bilgisayar, telefon, harici disk, kamera kaydı ya da yazışma delil olarak gündeme geldiyse, cihaza kimse dokunmadan önce uzmana danışmak en güvenli yoldur. Cihazı açmak, dosyaları kopyalamak ya da “bir bakayım” diye incelemek bile verilerde değişiklik yaratabilir.

Telefonunuzun izlendiğinden veya ortamınızın dinlendiğinden şüpheleniyorsanız, belirtiler yalnızca bir göstergedir. Kendi kontrollerinizle kesin bir sonuca varmanız mümkün değildir. Kesin sonuç için casus yazılım tespiti veya böcek araması gibi profesyonel bir çalışma gerekir. Bulunan cihazı veya yazılımı belgeliyor ve istenirse adli mercilere sunulmak üzere uzman imzalı rapora dönüştürüyoruz.

Hizmet kapsamını Adli Bilişim ve Uzman Mütalaası sayfasında, dava dosyasındaki bir bilirkişi raporunu değerlendirtmek için ise uzman mütalaası sayfasında bulabilirsiniz. Delil kavramını Dijital delil nedir? yazısında açtık. Diğer yazılar adli bilişim makaleleri sayfasında.

Sık sorulan sorular

Adli bilişim kısaca nedir?

Elektronik ortamlardaki olası delilleri özel tekniklerle elde etme, koruma, çözümleme ve delil kurallarına uygun biçimde mahkemeye sunma sürecidir.

Adli bilişim yalnızca bilgisayarları mı kapsar?

Hayır. Cep telefonu, ses kayıt cihazı, harici bellekler, şifre çözme, steganografi ve casus yazılım tespiti de adli bilişimin kapsamındadır.

Adli bilişim yalnızca ceza davalarında mı kullanılır?

Hayır. Hukuk uyuşmazlıklarında, şirket içi soruşturmalarda, denetimlerde, ticari ve fikri hak uyuşmazlıklarında da kullanılır.

Bilişim kelimesinin anlamı nedir?

Bilişim, bilginin özellikle elektronik makineler aracılığıyla düzenli ve ussal biçimde işlenmesi bilimidir. İngilizce “informatics” sözcüğünün Türkçe karşılığıdır.

Kaynaklar

  1. Borek, SANS Reading Room, “Computer Forensics: We’ve had an incident, who do we get to investigate?” (eski bağlantı: http://www.sans.org/reading_room/whitepapers/incident/computer-forensics-weve-incident-investigate_652)
  2. Türk Dil Kurumu, Kriminal Terimleri Sözlüğü, “adli bilişim” maddesi.
  3. Keser Berber, L., “Adli Bilişim, CMK md. 134 ve Düşündürdükleri…” (eski bağlantı: http://www.leylakeser.org/2008/07/adli-biliim-cmk-md-134-ve-dndrdkleri.html)
  4. Whitcomb, C. M. (Spring 2002). An Historical Perspective of Digital Evidence: A Forensic Scientist’s View. International Journal of Digital Evidence, 2.
  5. Türk Dil Kurumu, Bilgisayar Terimleri Karşılıklar Kılavuzu.
  6. Türk Dil Kurumu, Bilişim Terimleri Sözlüğü, “bilişim” maddesi.
  7. Kul, Bilişim Sistemleri Temelleri ve Uygulamaları, 1. Basım, Şubat 2009, s. 17.
  8. Kızıltan, “5237 Sayılı Türk Ceza Kanununda Bilişim Sistemine Girme, Sistemi Engelleme ve Bozma Suçları”, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kamu Hukuku Anabilim Dalı, Yüksek Lisans Tezi, s. 3.
  9. Keser Berber, L. (2004). Adli Bilişim (Computer Forensic). Ankara, s. 41.
  10. “Adli Bilişimin Sağladığı Faydalar”, E-Keşif ve Adli Bilişim (eski bağlantı: http://www.e-kesif.com/2008/05/adli-bilisimin-faydalari.html)

Bir dijital delil hakkında görüş mü almak istiyorsunuz?

Dosyanızı ve elinizdeki materyali kısaca anlatın, incelemenin kapsamını birlikte belirleyelim. Telefon: 0212 909 54 19 · E-posta: info@bilgisayardedektifi.com · Çevrimiçi talep formu

Dinlendiğinizden şüpheleniyorsanız bize şüpheli ortamdan veya şüpheli cihazdan ulaşmayın.

Dinlendiğinizden şüpheleniyorsanız bize şüpheli ortamdan veya şüpheli cihazdan ulaşmayın.

Ara 0212 909 54 19Teklif formu