Bir telefon ya da disk delil olarak incelenecekse inceleme orijinal üzerinde değil, onun adli kopyası (forensic image) üzerinde yapılır. Adli kopya, depolama aygıtının hiçbir veri eksilmeden, artmadan ve değişmeden alınmış birebir kopyasıdır. Hash değeri bu kopyanın parmak izidir. Tek bir karakter değişse değer de değişir, böylece kopyanın asıl delille aynı kaldığı kontrol edilebilir.
Adli kopya (forensic image) nedir?
Adli kopya, elektronik delilin tamamının birebir kopyasıdır ve incelemeler bu kopya üzerinden yapılır. İstisnai durumlar dışında orijinal delil üzerinde inceleme yapılmaz. Amaç, orijinaldeki verilerin değişmemesidir.
İngilizcede “forensic image” denen bu işlem, Türkçe kaynaklarda “birebir kopyalama”, yabancı kaynaklarda “sector-by-sector” ya da “bit-by-bit” kopyalama olarak geçer [1]. Veri depolama aygıtından yapılan bu birebir kopyaya “imaj” da denir. Kopyalama, hiçbir veri değişmeden, eksilmeden ve artmadan, dosya hâlinde başka bir diske yapılır.
Adli bilişimin genel tanımı Adli bilişim nedir? yazısında, delilin mahkemede taşıması gereken nitelikler Dijital delil nedir? yazısında yer alıyor. Konuyla ilgili diğer yazıların listesi: Adli bilişim makaleleri.
Adli kopya ile normal kopyalama arasındaki fark nedir?
Normal kopyalama yalnızca görünen dosyaları taşır ve bazı bilgileri değiştirebilir. Adli kopya ise diskteki verinin tamamını, görünmeyen alanlar dahil, değiştirmeden alır.
İşletim sisteminde günlük hayatta yaptığımız kopyalamada kullanıcının gördüğü dosya ve klasörler başka bir aygıta aktarılır. Bu sırada oluşturma tarihi gibi bazı bilgiler değişebilir ve yalnızca görünen bilgiler kopyalanır. Bir örnek: NTFS gibi yeni dosya sistemleri daha ayrıntılı bilgi tutar. NTFS diskteki bir dosya, FAT ile biçimlendirilmiş bir belleğe kopyalandığında bazı üstveriler (metadata) aktarılamaz.
| Normal kopyalama | Adli kopya | |
|---|---|---|
| Kapsam | Görünen dosya ve klasörler | Depolama biriminin tamamı (ilk sektörden son sektöre) |
| Tarih ve üstveriler | Değişebilir ya da kaybolabilir | Olduğu gibi korunur |
| Silinmiş veri ve boş alan | Kopyalanmaz | Kopyalanır |
| Doğrulama | Yok | Hash değeri ile |
Adli kopya delildeki verinin tamamını kapsadığı için incelemeler adli kopya üzerinden yapılır. Kopya alınırken orijinal diske bir şey yazılmasın diye yazma koruması (write blocker) kullanılır. Bu, sürecin en başında alınan tedbirlerden biridir.
Hash değeri nedir?
Hash değeri, bir veriyi belirli bir algoritmadan geçirerek elde edilen, o veriye özgü sabit uzunlukta bir değerdir. Tek yönlü bir fonksiyondur: hash değerinden geriye doğru giderek asıl veriye ulaşmak, hesaplama süresi açısından pratikte mümkün değildir [2].
Bir disk ya da dosya için hash hesaplanırken verinin ilk sektöründen son sektörüne kadar tamamı algoritmadan geçirilir. Son sektör de işlendiğinde ortaya çıkan değer, o verinin hash değeridir. Hash, verinin parmak izi gibi benzersizdir ve veri üzerinde tek bir karakter bile değişse hash değeri de değişir [3]. Bu yüzden elektronik verinin mührü olarak kullanılır.
Örnek olarak bir MD5 ve bir SHA-1 değeri:
- MD5: b8e20611dcc4105286bcf56de754f7a3
- SHA-1: 9f34ac74f28e6ee9f0ad76d7b39d615722822b4f
Hash değeri adli bilişimde ne işe yarar?
Hash değeri, adli kopyanın asıl delille birebir aynı olduğunu ve sonradan değiştirilmediğini kanıtlamaya yarar. Orijinal veri ile adli kopyasının hash değerleri eşleştiğinde, kopyanın tam bir kopya olduğu kabul edilir [4].
Daha sonra herhangi bir anda aynı kopya için hash yeniden hesaplanır. Çıkan değer ilk hesaplanan değerle aynıysa, kopyada değişiklik yapılmadığı anlaşılır.
Adli kopya alınırken hash nasıl hesaplanır?
Hash iki kez hesaplanır ve iki değer karşılaştırılır:
- Adli kopya alınırken, delil üzerinden okunan veriler okundukları anda hash hesaplamasından geçirilir. Bu değer genellikle adli kopya yazılımı ya da donanımı tarafından bir log dosyasına kaydedilir.
- Kopyalama bittikten sonra adli kopya, kaydedildiği ortamdan baştan sona okunur ve okuma sırasında yeniden hash hesaplanır.
- İki değer karşılaştırılır. Birebir aynıysa, adli kopya okunduğu şekliyle, doğru ve hatasız olarak kaydedilmiştir.
Adli bilişimde hangi hash algoritmaları kullanılır?
Adli bilişimde yaygın olarak MD5 ve SHA ailesi kullanılır:
- MD2, MD4 ve MD5: 128 bit uzunluğunda değer (message digest) üretir. Ron Rivest tarafından geliştirilmiştir ve çoğunlukla dijital imzalarda kullanılmıştır. Üçü arasında en çok tercih edilen MD5’tir.
- SHA (Secure Hash Algorithm): SHA-1, SHA-256, SHA-384 ve SHA-512 gibi türleri vardır. Aralarındaki fark üretilen değerin bit uzunluğudur. ABD’de NIST ve NSA tarafından hazırlanmıştır [5].
Not (2026): Bu yazının ilk hâli 2013’te yayımlandı. O tarihten bu yana algoritmaların güvenlik değerlendirmesi değişti. MD5’e karşı çakışma (aynı hash değerini veren iki farklı veri üretme) saldırıları yayımlandı. RFC 6151, MD5’in çakışma direncinin gerektiği yerlerde, örneğin dijital imzalarda kullanılmamasını önerir [6]. NIST ise Aralık 2022’de SHA-1’in kullanım ömrünü doldurduğunu açıklamış, SHA-2 ya da SHA-3 ailesine geçilmesini önermiş ve 31 Aralık 2030’u son tarih olarak belirlemiştir [7].
Çalışan sistemlerde orijinal delilin hash’i neden yeniden hesaplanmaz?
Çünkü açık bilgisayarlar, RAM ve cep telefonları çalışmaya devam ettikçe sistem kendiliğinden küçük ve zararsız değişiklikler yapar. Yeniden hesaplanan hash değeri bu yüzden her seferinde farklı çıkar.
Uygulamada bu sistemlerin adli kopyası alındıktan sonra, orijinal delilde değişiklik olup olmadığını anlamak için orijinal üzerinden tekrar hash hesaplanmaz. İnceleme ve değerlendirmeler alınan ilk adli kopya üzerinden yapılır. 2013’te ISDFS’te sunulan bir bildiri, aynı mantığın diskler ve optik medya için de geçerli olması gerektiğini savunur. Buna göre bütünlük, orijinalden yeniden kopya alınarak değil, eldeki adli kopya üzerinden kontrol edilmelidir. Bildirinin özeti: Orijinal delil üzerindeki hash sorunları.
Ne zaman uzmana başvurmalı?
Bir dosyada adli kopyanın nasıl alındığı, hash değerlerinin tutanağa geçip geçmediği ya da yeniden alınan bir kopyada hash uyuşmazlığı çıkması tartışma konusuysa uzman görüşü gerekir. Aynı ilkeler, telefonunda casus yazılım bulunan ya da ortamında dinleme cihazı tespit edilen biri için de geçerlidir. Casus yazılım tespiti ve böcek araması sırasında bulguyu adli kopya ve hash değeriyle kayda geçiriyor, istenirse adli mercilere sunulmak üzere uzman imzalı rapor hazırlıyoruz. Bu tür itirazlar çoğu zaman uzman mütalaası ile mahkemeye taşınır. Hash uyuşmazlığının medya türüne göre nedenleri için sabit disk, SSD ve optik disk yazılarına bakabilirsiniz. Hizmetin kendisi Adli Bilişim ve Uzman Mütalaası sayfasında.
Sık sorulan sorular
Forensic image ne demek?
Forensic image, Türkçede adli kopya ya da imaj denen, bir veri depolama aygıtının sektör sektör veya bit bit alınmış, hiçbir veri eksilmeden ve değişmeden yapılmış birebir kopyasıdır.
Hash değeri nedir?
Hash değeri, bir verinin belirli bir algoritmadan geçirilmesiyle elde edilen ve o veriye özgü olan tek yönlü bir değerdir. Veride tek bir karakter değişse bile hash değeri de değişir.
İncelemeler neden orijinal delil yerine adli kopya üzerinden yapılır?
Orijinal delildeki verilerin değişmemesi için. Adli kopya verinin tamamını kapsadığından, istisnai durumlar dışında bütün inceleme kopya üzerinde yapılır.
MD5 hâlâ kullanılıyor mu?
MD5’e karşı çakışma saldırıları yayımlanmıştır ve RFC 6151 çakışma direnci gereken yerlerde kullanılmamasını önerir. NIST de SHA-1’in yerine SHA-2 veya SHA-3 ailesine geçilmesini önermektedir.
Hash değerleri tutmazsa delil geçersiz mi olur?
Her zaman değil. Orijinal delilden yeniden alınan kopyada hash farkı, kurcalama olmadan da disk bozulması, yazılım sürümü farkı veya cihazın iç işleyişi nedeniyle çıkabilir. Bütünlük, eldeki adli kopya üzerinden kontrol edilmelidir.
Kaynaklar
- Henkoğlu, T. (2011). Adli Bilişim: Dijital Delillerin Elde Edilmesi ve Analizi. İstanbul: Pusula, s. 48.
- Shinder, D. L. (2002). Scene of the Cybercrime: Computer Forensics Handbook. Syngress, s. 379.
- Shinder, D. L. (2002), a.g.e., s. 379.
- Kleiman, D. ve diğ. (2007). The Official CHFI Study Guide (Exam 312-49) for Computer Hacking Forensic Investigators. Burlington: Syngress, s. 10.
- Shinder, D. L. (2002), a.g.e., s. 380.
- Turner, S., Chen, L. (2011). RFC 6151: Updated Security Considerations for the MD5 Message-Digest and the HMAC-MD5 Algorithms. rfc-editor.org/rfc/rfc6151
- NIST (15 Aralık 2022). NIST Retires SHA-1 Cryptographic Algorithm. nist.gov
Adli kopya veya hash konusunda görüş mü gerekiyor?
Tutanakta kopyanın hangi araçla alındığı ve hash değerleri yazıyorsa, o sayfalarla başlayabiliriz. Telefon: 0212 909 54 19 · E-posta: info@bilgisayardedektifi.com · Çevrimiçi talep formu
Dinlendiğinizden şüpheleniyorsanız bize şüpheli ortamdan veya şüpheli cihazdan ulaşmayın.